بازار پلیمر ایران در چهار ماهه نخست ۱۴۰۵؛ از هجوم تقاضا تا بازگشت تعادل
بررسی آمار معاملات بورس کالا نشان میدهد بازار پلیمر ایران در چهار ماه نخست سال ۱۴۰۵ یکی از پرنوسان ترین دورههای خود را پشت سر گذاشته است. بازاری که در ابتدای سال با کمبود عرضه و رقابت شدید خریداران مواجه بود، اما در ادامه مسیر، نشانههای تغییر رفتار و حرکت به سمت تعادل را نمایان کرد.
چهار ماه پرالتهاب برای صنعت پلیمر
سال ۱۴۰۵ برای صنعت پلیمر تنها با تغییرات معمول بازار آغاز نشد. همزمانی این دوره با پیامدهای جنگ، اختلال در فعالیت برخی مجتمعهای پتروشیمی، محدودیتهای حملونقل، نگرانی درباره تأمین خوراک و نااطمینانی نسبت به استمرار تولید، فضای متفاوتی را برای فعالان زنجیره پتروشیمی رقم زد.
در هفتههای نخست، بسیاری از تولیدکنندگان توانستند بخشی از نیاز خود را از موجودی انبارها تأمین کنند؛ موضوعی که باعث شد اثر واقعی اختلال در عرضه با تأخیر در آمار معاملات نمایان شود. اما با کاهش موجودی انبارها، فشار بازار به تدریج آشکار شد.
عرضه پلیمر بیش از ۱۸۰ درصد افزایش یافت
آمار بورس کالا نشان میدهد حجم عرضه پلیمر از ۱۳۰ هزار تن در فروردین به ۳۶۶ هزار تن در خرداد رسید؛ رشدی بیش از ۱۸۱ درصد و در ۲۰ روز نخست تیرماه نیز با وجود کوتاهتر بودن دوره آماری، بیش از ۲۶۰ هزار تن عرضه در بازار ثبت شد که نشان میدهد مجتمعهای پتروشیمی تلاش کردهاند بخشی از کمبودهای ماههای ابتدایی سال را جبران کنند.
تقاضا در اردیبهشت به اوج رسید
در سمت دیگر بازار، تقاضا روند متفاوتی داشت. تقاضای پلیمر از ۱۵۷ هزار تن در فروردین به نزدیک ۴۹۶ هزار تن در اردیبهشت رسید؛ رقمی که بیش از سه برابر ابتدای سال بود و از افزایش نگرانی صنایع پاییندستی نسبت به تأمین مواد اولیه حکایت داشت.
در این مقطع، به ازای هر ۱۰۰ تن عرضه، حدود ۱۵۵ تن تقاضا در بورس کالا ثبت شد؛ شرایطی که معمولاً در بازارهای با محدودیت عرضه یا انتظارات افزایشی مشاهده میشود و باعث افزایش رقابت میان خریداران خواهد شد.
از خرداد، مسیر بازار تغییر کرد
اما روند بازار از خردادماه تغییر یافت. با افزایش حجم عرضه، میزان تقاضا نیز به تدریج کاهش پیدا کرد و از ۴۱۴ هزار تن در خرداد به حدود ۲۳۵ هزار تن در ۲۰ روز نخست تیرماه رسید.
این تغییر نشان میدهد فشار خرید نسبت به ماههای ابتدایی سال کاهش یافته و بازار در حال نزدیک شدن به شرایط متعادلتری است.
معاملات همچنان پایینتر از ظرفیت بازار
بررسی حجم معاملات نیز تصویر مشابهی ارائه میدهد.حجم معاملات از ۱۰۷ هزار تن در فروردین به ۳۱۱ هزار تن در اردیبهشت افزایش یافت، اما با وجود رشد عرضه، در خرداد به ۳۰۱ هزار تن کاهش پیدا کرد و در ۲۰ روز نخست تیرماه نیز تنها ۱۷۵ هزار تن معامله در بورس کالا ثبت شد.
این موضوع نشان میدهد افزایش عرضه الزاماً به معنای رشد معاملات نیست و عوامل دیگری مانند نقدینگی، چشمانداز بازار و رفتار خریداران نیز نقش مهمی در تصمیمگیری فعالان بازار ایفا میکنند.
همه پلیمرها شرایط یکسانی ندارند
یکی از مهمترین نکات آمار امسال، تفاوت رفتار گروههای مختلف پلیمری است. بررسی بازار نشان میدهد:
- پلیاستایرن (PS): این ماده هم اکنون با کاهش محسوس فشار تقاضا روبهرو شده است.
- پلیپروپیلن (PP): ماده شیمیایی پلی پروپیلن همچنان با محدودیت عرضه مواجه است.
- پلی وینیل کلراید (PVC): پی وی سی در میان پلیمرها بیشترین حجم از نوسان بازار را تجربه کرده است.
- پلیاتیلن ترفتالات (PET): این ماده شیمیایی هم مثل پلی پروپیلن، همچنان در وضعیت کمبود عرضه قرار دارد.
- پلیاتیلن (PE): بازار این ماده شیمیایی به سمت تعادل و حتی مازاد عرضه حرکت کرده است.
این واگرایی نشان میدهد دیگر نمیتوان درباره بازار پلیمر به عنوان یک بازار یکپارچه صحبت کرد و شرایط هر محصول بیش از گذشته به وضعیت تولید، برنامه عرضه مجتمعهای پتروشیمی و میزان مصرف صنایع پاییندستی وابسته شده است.
امید اولیه جای خود را به احتیاط داده است
در هفتههای نخست پس از آتشبس، بسیاری از مدیران صنایع پلیمری با وجود شرایط دشوار، نگاه نسبتاً امیدوارانهای به آینده داشتند و تمرکز خود را بر حفظ تولید و اجرای استراتژی بقا گذاشته بودند. اما با گذشت زمان، تداوم ابهامات اقتصادی، محدودیتهای ارزی، نوسانات بازار مواد اولیه و چشمانداز نامشخص اقتصاد، فضای تصمیمگیری را دشوارتر کرده است.
امروز بسیاری از مدیران صنعتی، بیش از آنکه به توسعه فکر کنند، تلاش میکنند کسبوکار خود را در شرایط متغیر و غیرقابل پیشبینی حفظ کنند؛ موضوعی که نشان میدهد مهمترین چالش فعلی صنعت، نه فقط تأمین مواد اولیه، بلکه کاهش قابلیت پیشبینی بازار است.
جمع بندی
آمار چهار ماه نخست سال ۱۴۰۵ نشان میدهد بازار پلیمر ایران از یک دوره رقابت شدید برای تأمین مواد اولیه، به سمت تعادل نسبی در حرکت است؛ اما این تعادل در همه گروههای پلیمری یکسان نیست. در حالی که برخی محصولات با افزایش عرضه و کاهش فشار تقاضا روبهرو شدهاند، گروههایی مانند PP، PVC و PET همچنان با محدودیت عرضه مواجه هستند.
در چنین شرایطی، مسیر ماههای آینده بیش از هر زمان دیگری به ثبات تولید مجتمعهای پتروشیمی، سیاستهای عرضه در بورس کالا و شرایط کلان اقتصادی وابسته خواهد بود.
