باران اسیدی چیست + راه های مقابله با آن
درست در روز هفتم جنگ ایران، آمریکا و اسرائیل یعنی یکشنبه ۱۷ اسفند بود که مخازن نفت تهران را زدند و آتشسوزی غیر قابل مهاری رخ داد. دود و مه آنقدر زیاد بود که هیچ جای تهران نه میشد چیزی دید و نه میشد حتی نفش کشید. البته چند ساعت بعد باران شروع به باریدن کرد ولی خب، چه بارانی…
اولین خبرها، خبر از مراجعه برخی ها به اوژانس ها بود و اولین عکس هایی هم که بعد از این باران اسیدی بیرون آمد حاکی از سفیدک زدن یا افتادن لکه های سیاه روی ماشین ها بود. ما امروز در شیمی داکس وظیفه خودمان دانستیم تا به شما عزیزان توضیح بدهیم که باران اسیدی چیست و چگونه در این شرایط میتوانید با آن مقابله کنید؟ پس با ما تا پایان این مطلب همراه شوید.
باران اسیدی چیست؟
باران اسیدی به هر شکلی از بارش گفته میشود که حاوی مقادیر بالایی از اسید نیتریک و اسید سولفوریک باشد. این اسیدها از واکنش دیاکسید گوگرد و اکسیدهای نیتروژن موجود در جو با آب، اکسیژن و سایر مواد شیمیایی حاصل میشوند. هنگامی که این مواد شیمیایی در هوا پخش میشوند، با بخار آب ترکیب شده و اسیدهای قوی تشکیل میدهند که سپس به صورت باران اسیدی به زمین بازمیگردند.
این گازها عمدتاً ناشی از فعالیتهای انسانی مانند سوزاندن سوختهای فسیلی در نیروگاهها، کارخانهها و وسایل نقلیه هستند. در آتش سوزی انبار نفت تهران هم حجم زیادی از مواد سوختنی و ترکیبات گوگردی موجود در نفت سوختند که در نتیجه مقدار زیادی دی اکسید گوگرد وارد هوا شد و وقتی این مواد با آب باران ترکیب شدند باران اسیدی رخ داد.
خطرات و عوارض باران اسیدی
باران اسیدی خطرات متعددی برای محیط زیست، حیات وحش، و حتی سازههای انسانی دارد. در ادامه به مهمترین این خطرات اشاره میکنم:
تاثیرات بر سلامت انسان
اگرچه باران اسیدی به طور مستقیم باعث سوختگی پوست یا مسمومیت حاد در انسان نمیشود، اما خطرات غیرمستقیم آن جدی است. همانطور که بالاتر هم اشاره کردیم، باران اسیدی فلزات سنگین مانند جیوه، سرب و آلومینیوم را از خاک و رسوبات وارد منابع آب آشامیدنی و زنجیره غذایی میکند.
مصرف آب یا غذاهای آلوده به این فلزات میتواند مشکلات سلامتی طولانیمدت، از جمله آسیب به سیستم عصبی، مشکلات کلیوی و حتی افزایش خطر ابتلا به برخی بیماریها را به همراه داشته باشد. همچنین، آلایندههای اولیهای که باعث باران اسیدی میشوند مانند دی اکسید گوگرد و اکسیدهای نیتروژن خودشان میتوانند باعث مشکلات تنفسی، تشدید آسم و بیماریهای قلبی در انسان شوند.
آسیب به منابع آبی (دریاچهها، رودخانهها و آبهای زیرزمینی)
باران اسیدی با ورود به منابع آبی، pH آب را به شدت کاهش میدهد. این تغییر در pH برای بسیاری از موجودات آبزی مانند ماهیها، دوزیستان و بیمهرگان کشنده است. حتی کاهش جزئی pH میتواند باعث اختلال در تولید مثل، رشد کندتر و افزایش حساسیت به بیماریها در این موجودات شود. همچنین، اسیدیته بالا باعث آزاد شدن فلزات سنگین سمی مانند آلومینیوم از خاک کف رودخانهها و دریاچهها به درون آب میشود. آلومینیوم محلول برای آبشش ماهیها بسیار مضر است و میتواند منجر به خفگی آنها شود.
این فلزات سمی میتوانند در زنجیره غذایی تجمع یافته و به موجودات بالادستی نیز آسیب برسانند.
تخریب جنگلها و پوشش گیاهی
جنگلها و پوشش گیاهی نیز از آسیبهای جدی باران اسیدی در امان نیستند. اسید موجود در باران میتواند مستقیماً به برگها و سوزنهای درختان آسیب برساند، لایه محافظ آنها را از بین ببرد و آنها را در برابر آفات، بیماریها و سرمازدگی آسیبپذیرتر کند.
علاوه بر این، باران اسیدی مواد مغذی ضروری خاک مانند کلسیم و منیزیم را شسته و از دسترس ریشههای گیاهان خارج میکند. در نتیجه، درختان ضعیف شده، رشدشان متوقف شده و در نهایت ممکن است از بین بروند، که این خود منجر به فرسایش خاک و از دست رفتن تنوع زیستی در آن منطقه میشود.
آسیب به ساختمانها و بناهای تاریخی
باران اسیدی میتواند به مواد مختلفی که در ساخت بناها و سازهها استفاده میشوند، آسیب جدی وارد کند. سنگ آهک و مرمر، که عمدتاً از کربنات کلسیم تشکیل شدهاند، به شدت در برابر اسید واکنش نشان میدهند. اسید سولفوریک موجود در باران اسیدی با این سنگها واکنش داده و آنها را حل میکند.
اقدامات پیشگیرانه
در ادامه به شما سه روش مقابله با باران اسیدی را توضیح خواهیم داد.
1- ماندن در محیط بسته
شاید خیلی ساده بنظر برسد ولی ماندن در خانه یا حتی محل کار مهمترین راه مقابله با باران اسیدی بشمار می رود. این کار به کاهش مواجهه مستقیم با ذرات آلاینده و بخارات اسیدی که در هوا معلق هستند، کمک میکند. هوای داخل ساختمانها معمولاً کیفیت بهتری نسبت به هوای بیرون دارد.
حفاظت فردی در صورت اجبار به خروج از محیط امن
حالا اگر مجبور بودید خانه یا محل کار خودتان را ترک کنید حتماً این موارد را رعایت کنید.
- استفاده از بارانی نایلونی یا پلاستیکی برای جلوگیری از تماس مستقیم قطرات اسیدی با پوست و لباس.
- پوشیدن کفشهای ضد آب تا از تماس باران اسیدی با پاها جلوگیری شود.
- حفاظت از چشمها با عینک ایمنی یا عینک آفتابی بزرگ برای جلوگیری از تحریک و سوزش چشم.
- استفاده از ماسک N95 یا در صورت نبود آن، پارچه نمدار روی دهان و بینی برای فیلتر نسبی ذرات اسیدی.
- پرهیز از لمس صورت و چشم ها با دستهای خیس یا آلوده در محیط بیرون
و وقتی هم به محل امنی رسیدید، فوراً لباسها را عوض کرده و در یک کیسه پلاستیکی قرار بدهید و سپس پوست را با آب ولرم و فراوان بشویید.
2- خاموش کردن هواکش ها و مسدود کردن ورودی ها
برای جلوگیری از ورود هوای آلوده بیرون به داخل، سیستمهای تهویه مانند کولر و هواکش که هوای بیرون را میکشند، باید در زمان آلودگی شدید هوا خاموش شوند تا کیفیت هوای داخلی حفظ گردد. در ضمن بهتر است، درزها و شکافهای ساختمان مثل دریچه های کولر را با پارچه نمدار پوشاند تا از ورود ذرات معلق و بخارات اسیدی به داخل جلوگیری شود.
3- پوشاندن مخازن آب یا غذای دام در فضای باز با پوشش پلاستیکی
در محیطهای باز، مخازن آب یا غذای دام که در معرض بارش مستقیم قرار دارند، باید با پوششهای پلاستیکی مناسب محافظت شوند. این اقدام از ورود مستقیم آب باران اسیدی و آلایندههای معلق در هوا به آب یا غذای دام جلوگیری میکند.
آلودگی این منابع میتواند به دامها آسیب رسانده و علاوه بر تلفات احتمالی، سلامت محصولاتی که از دامها به دست میآید (مانند شیر و گوشت) را نیز به خطر بیندازد.
سوالات متداول (FAQ)
باران اسیدی در دنیا امری متداول شناخته می شود؟
